توانبخشي مبتني بر جامعه1 (C. B . R )   

توانبخشي مبتني برجامعه يك روش و راهبرد در ارائه خدمات توانبخشي به افراد معلول جامعه مي باشد . تعداد كشورهايي كه براي بهبود و ارتقاي كيفيت زندگي افراد داراي ناتواني توانبخشي مبتني بر جامعه را برگزيدند رو به افزايش است . در اين روش تلاش مي شود تا افراد ، خانواده ها و اجتماع اين موضوع را بپذيرند كه افراد داراي ناتواني مي بايست از حقوقي برابر با سايرين برخوردار باشند و سعي مي شود تا ابتدا در نگرش و برخورد افرادي كه با موضوع مرتبط با معلولين تماس مستقيم دارند تغييرات مثبت ايجاد نمايد.
 بررسي ها اثبات كرده كه صرفاًُ استقلال عملكردي و اقتصادي معلولين حتي در كشورهاي صنعتي و پيشرفته نيز نمي تواند موجب ايجاد برابري فرصت براي آنها شود . توانبخشي مبتني برجامعه شامل تمام خدمات دولتي و غير دولتي مي باشد كه در اختيار معلولين قرار مي گيرد و افراد و جوامع مسئوليت بهبودي زندگي اعضاي خود را كه ناتواني دارند به عهده مي گيرد و افراد متخصصي كه در بيرون از اين محيط ها كار مي كنند از تلاش هايي كه در جامعه جريان دارد پشتيباني مي كنند .
در سال 1989 اولين مجموعه آموزشي تحت عنوان آموزش در جامعه براي كمك به افراد معلول توسط پروفسور هلاندر در سازمان بهداشت جهاني2 (W H O ) مطرح و در اختيار كشورهاي عضو قرار گرفت . انگيزه سازمان بهداشت جهاني در ابداع طرح توانبخشي مبتني بر جامعه ، به دليل شكاف وسيع بين خدمات مورد نياز افراد معلول و آنچه كه در اختيار آنها قرار داده مي شود بود اين شكاف به ويژه در كشورهاي در حال توسعه وزير سطح توسعه در بعد توانبخشي اجتماعي بسيار گسترده تر است چرا كه مدل فردي و سنتي مبتني برسياستهاي يك جانبه نگري با ديد پزشكي خدمات تنها به مداوا ، تعديل و اصلاح فردي مي پرداخت .
 اصول كلي توانبخشي مبتني بر جامعه عبارت است از مساوات ،عدالت اجتماعي ، تلفيق . همبستگي وكرامت انساني .
 اهداف توانبخشي مبتني برجامعه عبارت است از :
تغيير و تحول در نگرش و رفتار جامعه نسبت به معلولين
 دستيابي به استقلال فرد معلول در جامعه تا حد امكان
 انتقال اطلاعات مربوط به بهداشت و معلولين به افراد جامعه
 كمك در جهت تغيير دادن معلولين از دريافت كننده صرف خدمات به افرادي كه در برنامه ريزي توانبخشي و اجراي آن نقش ايفا مي نمايند .
تدارك و گسترش خدمات بهداشتي مناسب براي معلولين در سطح جامعه
 انتقال اطلاعات مناسب براي معلولين
 گسترش خدمات توانبخشي مناسب .
 لازم به ذكر است مجموعه آموزشي توانبخشي مبتني برجامعه تحت عنوان آموزش در جامعه براي كمك به افرد معلول كه حاوي مطالب ساده و روان جهت آموزش افراد ناتوان ،خانواده آنها و جامعه به منظور توانمند سازي و پيوستن افراد ناتوان به جامعه مي باشد توسط بهزيستي تهيه شده كه شامل 35 جلد كتابچه در زمينه مباحث مختلف توانبخشي و انواع معلوليت ها است.
 در حال حاضر طرح توانبخشي مبتني برجامعه با همكاري سازمان بهزيستي و وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي در تمام استان هاي كشور و در برخي از شهرستانها در حال اجرا مي باشد و در برنامه هاي آتي بهزيستي كشور پيش بيني شده كه با توجه به ضرورت و اهميت برنامه و موانعي كه جهت گسترش آن در سيستم فعلي وجود دارد خدمات توانبخشي مبتني برجامعه از طريق مجتمع هاي خدمات بهزيستي روستايي و دهياري ها و شهرداريها گسترش يابد . افراد گروههاي شركت كننده در برنامه توانبخشي مبتني بر جامعه :
افراد معلول :
 افراد داراي معلوليت به دليل تجارب عملي و آگاهيهاي دقيقي كه درزمينه مسا ئل و مشكلات معلولين در صحنه هاي مختلف اجتماعي دارند نقش فعالي در روند توانبخشي مبتني برجامعه دارند .
 خانواده افراد معلول :
به دليل اينكه خانواده نقش اصلي را درمراقبت وحمايت و نيز بيشترين ارتباط را با فرد معلول دارد بنابر اين به صورت جدي بايد در برنامه توانبخشي درگير شود .
 اعضاي جامعه :
 افرادي هستند كه درمحل زندگي معلول هستند و از شرايط اجتماعي ،اقتصادي و امكانات محل زندگي معلول و جامعه و نيز روش هاي موثر در حمايت از معلول آگاهي دارند و مي توان در اكثر امور توانبخشي و حمايتي به عنوان يك عضو فعال از آنها بهره گرفت مثل روحاني ،معلم ، اعضاي شوراي روستا ،معتمدين محل .
 بخش هاي دولتي و غير دولتي :
 تأثير بخش دولتي و غير دولتي در توسعه و استمرار برنامه توانبخشي در ابعاد مختلف غير قابل انكار است از جمله در زمينه حمايت مادي ،تدارك امكانات و خدمات ،آموزش ، هدايت و هماهنگي  افراد متخصص:
 كساني هستند كه اطلاعات و مهارت ها و خدمات تخصصي را در اختيار گروههاي مختلف شركت كننده در برنامه توانبخشي مبتني برجامعه قرار مي دهند .
بديهي است اولويت اجراي طرح توانبخشي مبتني برجامعه درروستاهاست زيرا تا كنون خدمات مرسوم توانبخشي چه در حيطه وظايف بهزيستي و چه در حيطه وظايف سازمان هاي ديگر عموماً در شهرها ارائه مي شد و معلولين ساكن روستا ها در صورت عدم مراجعه به شهرها كه آن هم هزينه هاي بسيار سنگيني را به معلول و خانواده وي تحميل مي كند از دريافت خدمات محروم هستند و با توجه به اينكه بيش از 1/3 ا ز جمعيت ايران ساكن روستاها هستند اهميت اجراي برنامه توانبخشي مبتني برجامعه بيش از پيش نمايان مي شود . آمارهاي جهاني نشان مي دهد كه80 در صد از افراد ناتوان ، در مناطق روستايي كشور هاي در حال توسعه زندگي مي كنند و به همين جهت ارائه خدمات توانبخشي در روستاها يكي از برنامه هاي سازمان بهداشت جهاني در طي سالهاي گذشته بوده است .
-----------------------------------------------------------------------------------------------
1-community based rehabilitation
2-world health organization    

لینک