توانبخشی ناشنوایان   
همکار خوبمان سرکار خانم وهاب کارشناس ارشد گفتار درمانی مطلبی را در خصوص توانبخشی ناشنوایان تهیه کرده اند وبه نکات ارزشمندی در ان اشاره نمودند که مطالعه ان مفید خواهدبود.
    زماني كه فرد حتي با سمعك قادر نباشد مكالمات گفتاري را بشنود ،داراي افت شنوايي است .در حال حاضر از اصطلاح ” افت شنوايي“ بجاي “ ناشنوايي ” يا “ كم شنوايي ” استفاده مي شود . افت شنوايي ممكن است به دليل مشكلات قبل از تولد در دوران بارداري مادر ايجاد شود مثلاً خانم بارداري كه سرخجه مي گيرد ممكن است كودكي با افت شنوايي بدنيا آورد. لذا مراقبت از سلامتي مادر در دوران بارداري در اين خصوص اهميت ويژه اي دارد .
 مشكل شنوايي ممكن است در بدو تولد ايجاد شود مثلاً در اثر يرقان، مغز نوزاد ممكن است دچار افت شنوايي از شديد تا خفيف گردد .همچنين كم شنوائي ممكن است سالها بعد از تولد ايجاد شود ًمثل بيماري مننژيت كه با آسيب به اعصاب شنوايي باعث ناشنوايي مي شوند . كم شنوايي بدليل ماهيت پنهانش سالها شناسائي نشده باقي ميماند تا زماني كه تأخير در رشد زباني كودك به حدي شديد شود كه والدين به اجبار توانايي شنيدن اورا موردبررسي قرار دهند همانطور كه همه مي دانيم همه افراد عادي صحبت كردن را از طريق سيستم شنوايي (از راه شنيدن ) ياد ميگيرند و سعي مي كنند خودشان صدا توليد كنند . بنابر اين طبيعي است كه افراد ناشنوا نمي توانند صحبت كردن را ياد بگيرند .همچنين بدليل اينكه نه مي توانند بشنوند و نه مي توانند صحبت كنند بنابر اين ارتباطشان با افراد جامعه به شدت مختل ميگردد كه اين مسئله روي تمام ابعاد زندگي آنها تأثير مي گذارد .همه مي دانيم كه درك انسان نيز از طريق شنيدن بدست مي آيد . بنابر اين كم شنوايي برميزان درك نيز اثرات سوئي دارد و وقتي كم شنوائي بر درك،ارتباط و گفتار فرد كم شنوا تأثيرسوء بگذارد در نتيجه مانع پيشرفت تحصيلي وي شده وكليه جنبه هاي زندگي اجتماعي وفردي فرد را تحت تأثير قرار مي دهد . لازم به ذكر است كه هرچه سن شروع كم شنوايي پائين تر باشد اثرات سوءآن برگفتار كودك كمتر است و همچنين هرچه ميزان افت شنوايي بيشتر باشد اثرات سوء آن بر گفتار كودك بيشتر است .
 همانطور كه همه ميدانيم ،براي دستيابي به رشد گفتار وزبان يك سن بحراني زبان آموزي داريم به اين معنا كه چند سال اول زندگي هر كودك براي ياد گيري گفتار و زبان وي اهميت اصلي داردو بعد از آن زبان آموزي بسيار مشكل صورت ميگيرد . با توجه به مطلب فوق مي توان نتيجه گيري كرد كه هرچه سن تشخيص كم شنوائي سريعتر باشد و زودتر وسيله كمك شنوائي مانند سمعك ،يا ساير خدمت پزشكي و توانبخشي به وي ارائه شود ميزان سوء اثرات ذكر شده را كم مي نمايد .لذا مي بينيم در مباحث جديد مربوط به كم شنوايان بطور دائم صحبت از مداخله زود هنگام است بدين معني كه اقدامات توانبخشي را بايد به محض تشخيص كم شنوائي شروع نمود لازم به ياد آوري است هيچ نوزادي براي اقدامات توانبخشي ودريافت سمعك كوچك نيست و اين است مفهوم مداخله زود هنگام . بنابر اين هر يك از ما در اولين برخورد با يك كودك مشكوك به ناشنوايي بايستي خانواده ها را در ارزيابي اوليه شنوائي و توانبخشي كودكان راهنمايي كنيم . ارزيابي شنوايي بسياري از بيمارستانهاي سراسر جهان جهت تشخيص بموقع كم شنوائي همه نوزادان را از بدو تولد مورد ارزيابي شنوائي قرار مي دهند در بعضي ار بيمارستانها فقط نوزادان در معرض خطر كم شنوائي را ارزيابي شنوائي مي كنند . اين نوزادان عبارتند از كودكان داراي تاريخچه خانوادگي ناشنوايي ،وزن كم هنگام تولد و ياد گيري شرايط خاص، همانطور كه ذكر شد مهمترين زمان براي دريافت و آموختن زبان ،سه سال نخست زندگي هر فرد است .
 كودكان در 6 ماه نخست زندگي خود شروع به يادگيري گفتار و زبان مي كنند . بررسي ها نشان ميدهد افرادي كه دچار اختلالات شنوائي هستند و اقدامات توانبخشي براي آنها خيلي زود آغاز مي شود ،مهارتهاي زباني و گفتاري بهتري نسبت به گروهي دارند كه اين اقدامات برايشان انجام نمي گيرد و يا دير انجام مي شود . براي ارزيابي شنوائي كودكان دو آزمون مورد استفاده قرار مي گيرد ، در هيچيك از اين آزمونها نيازي نيست كودك فعاليتي كند فقط بايد ساكت بخوابد . الف : O A E :انتشارات بر انگيخته صوتي
 ب: A B R :پاسخ ساقه مغز شنيداري
طرح غربالگري شنوائي آزموني سريع و مقرون به صرفه است كه افراد را به دو گروه تقسيم مي كنند .،گروهي كه قبول مي شوند (سالم )و گروهي كه رد مي شوند (نياز مند ارزيابي جامع) حتي كودكاني كه در غربالگري اوليه قبول مي شوند ولي داراي شاخص هاي خطر كم شنوائي هستند بايد تا سن سه سالگي هر 6 ماه يكبار مورد ارزيابي قرار گيرند ، از اين رو در مراكز استانها طرح غربالگري شنوائي با استفاده از آزمون O A E كه در فوق ذكر شد در حال انجام است تا كودكان در بدو تولد مورد ارزيابي شنوائي اوليه قرار گيرند . در اين آزمون صدايي به گوش فرستاده مي شود و بازتاب آن ارزيابي مي شود . اين بازتاب در هر فردي با شنوائي هنجار يافت مي شود ،عدم وجود اين بازتاب ممكن است نشانه وجود كم شنوائي باشد كه در اين صورت ممكن است كودك را براي ارزيابي جامع و كامل شنوائي به شنوائي شناسي ارجاع دهند . گرچه ارزيابي شنوائي نوزادان وجود يا عدم وجود كم شنوائي را در آنان تشخيص ميدهد اما بر خي از كودكان چندين ماه يا چندين سال بعد دچار كم شنوائي مي شوند . در اين موارد ،معمولاً والدين نخستين افرادي هستند كه بايد متوجه شوند، در همين راستا لاز م است اطلاعات اوليه در اين زمينه در اختیار  والدين قرار گیرد تا بتوانند كودك خودشان را مورد ارزيابي قرار دهند . به عنوان مثال به والدين توصيه شود در سال نخست زندگي كودك توجه كنند كه آيا كودك به اصوات بلند عكس العمل نشان مي دهد ، صداها را تقليد مي كند و به اسم خودش پاسخ ميدهد يا خير و در دو سالگي آيا كودك با صداي خودش بازي ميكند . واژه هاي ساده را تقليد ميكند ، و آيا براي خواستن اشياء از جملات دو كلمه اي استفاده مي كند ؟ و اگر به هر دليل تصور مي كنند كه كودكشان خوب نمي شنود با شنوائي شناس مشورت نمايند .
                      راهكارهاي موجود براي كودكان دچار افت شنوائي
 به هرحال هنگامي كه مشخص شد كودكي دچار افت شنوائي است ،راهكارها و وسايل كمك شنوائي بايد تجويز شوند . كه برخي از آنها در اين جا بطور فهرست وار ذكر ميگردد .
 الف) سمعك : وسيله اي كه صداها را بلندتر مي كند .
ب)كاشت حلزون : سه قسمت دارد : بخشي كه روي سر (پشت گوش ) قرار ميگيرد . يك پردازشگر گفتار كه در يك جيب قرار گرفته يا روي كمر بند بسته مي شود و يك گيرنده كه زير پوست پشت يكي از گوشها قرار داده مي شود .
ج) خدمات توانبخشي شنوايي شامل تربيت شنوايي ، گفتار درماني ، زبان اموزي و...
همه كودكان كم شنوا نبايد كاشت حلزون دريافت كنند . اين وسيله براي كودكان كم شنواي عميق است كه سمعك برايشان سودمند نيست و همچنين كودكان كم شنواي زير 5 سال كه دوره زبان آموزي آنها هنوز تمام نشده است مي توانند كانديد كاشت حلزون باشند . توانبخشي شنوائي كودكان همانطور كه گفتيم كاهش شنوائي در كودكان معلوليتي خاموش و پنهان است اما تحقيقات نشان داده است تشخيص زود رس و درمان توانبخشي بموقع در اين كودكان رشد گفتار ،مهارتهاي ارتباطي گفتار را بطور قابل توجهي تغيير داده ومشكلات اجتماعي و شناختي اين كودكان را بطور واضحي تقليل مي دهد . خدمات توانبخشي كه مي بايست براي هر كودكي ارائه شود بستگي به نيازهاي فردي او دارد . كه با توجه به سن كودك درمان شروع كم شنوائي ، نوع افت و ….تعیين ميگردد .
 تشخيص زود هنگام و استفاده به موقع از سمعك يا هر وسيله تقويت كننده شنوائي تاثير بسيار مثبتي برتوانائي كسب زبان در كودك كم شنوا مي گذارد . برخي خدمات توانبخشي كودكان شامل موارد زير است :
تربيت شنوايي : اين برنامه شامل افزايش آگاهي كودك از صدا ،تشخيص اصوات ،تمايز اصوات ودرك معني اصوات است . نهايتاً اين آموزش توانايي كودك را براي تشخيص يك كلمه از كلمه ديگر با استفاده از باقيمانده شنوائي افزايش مي دهد . درك شنوائي شامل تكامل مهارتهاي شنيدن با سمعك و وسايل كمك شنوائي و چگونگي كنترل موفقيتهاي شنوايي آسان و مشكل است .
گفتار درماني : اين برنامه شامل تكامل مهارت توليد اصوات گفتاري در كلمات و جملات ،كيفيت صدا،بلندي ،ريتم ،سرعت ، و ساير مشخصه هاي گفتاري است .
برنامه تكامل زبان ،اين برنامه شامل درك و فهم زبان و استفاده ار زبان مطابق با انتظار ي است كه از كودك داريم .
مديريت سمعك (يا ديگر وسايل كمك شنوائي ) به خاطر اينكه كودكان در سنين خيلي پائين سمعك مي گيرند ،مراقبت ،و تنظيم اوليه بر عهده اعضاي خانواده است بهتر است تا جاي ممكن كودكان نيز در مراقبت از سمعكشان سهيم باشند .هدف اين است كه وقتي كودكان بزرگ شدندوظيفه تنظيم ،نظافت ،عيب يابي سمعك و …..با خودشان باشد .
برنامه آموزش پيش دبستاني ،اهميت آموزش پيش دبستاني امروزه بر هيچكس پوشيده نيست اين اهميت در مورد كودكان كم شنوا ده چندان است در كشور هاي پيشرفته با بررسيهاي بعمل آمده به اين نتيجه رسيده اند كه با تشخيص كاهش شنوائي در نوزادي و توانبخشي بموقع نياز آنها به مدارس ناشنوايان بطور چشمگيري كاهش يافته و از اين طريق 18 ميليون دلارصرفه جوئي خواهد شد .بنابر اين شايسته است در كشور ما هم اقدامات مؤثري از طريق غربالگري شنوائي چه در بخش دولتي و چه در بخش خصوصي انجام شده و مسير زندگي كودك كم شنوا را تغيير دهيم .
لینک